Reaktif Ceza Nasıl Hesaplanır?
Endüktif ve Kapasitif Sınırlar

Reaktif ceza, tesisinizin şebekeden çektiği reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı yasal sınırı aştığında faturanıza eklenen bedeldir. Doğru kurulmuş ve düzenli kontrol edilen bir kompanzasyon sistemiyle bu bedel tamamen ortadan kaldırılabilir.

Reaktif enerji nedir, neden ölçülür?

Motor, transformatör, kaynak makinesi ve balast gibi endüktif yükler çalışabilmek için manyetik alan kurar. Bu alanın kurulması sırasında şebekeden çekilen, alan söndüğünde ise şebekeye geri verilen enerjiye reaktif enerji denir. İş yapmaz, ancak iletim ve dağıtım hatlarını meşgul eder. Bu yüzden dağıtım şirketleri reaktif tüketimi ayrı sayar ve belirli bir oranın üzerinde ücretlendirir.

Yasal sınırlar

Sınır, tesisin kurulu gücüne göre değişir ve endüktif ile kapasitif için ayrı ayrı uygulanır.

• Kurulu gücü 50 kVA ve üzeri tesisler: endüktif oran en fazla yüzde 20, kapasitif oran en fazla yüzde 15
• Kurulu gücü 50 kVA altındaki tesisler: endüktif oran en fazla yüzde 33, kapasitif oran en fazla yüzde 20

İki orandan herhangi biri aşıldığında reaktif bedel uygulanır. Yani endüktif tarafta sınırın altında kalmak tek başına yeterli değildir, kapasitif tarafa da bakmak gerekir.

Oran nasıl hesaplanır?

Hesap basittir. Endüktif oran, endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye bölünüp yüzle çarpılmasıyla bulunur. Kapasitif oran da aynı şekilde hesaplanır. Her iki değer de faturanızın üzerinde kVArh cinsinden yazar.

Örnek: Kurulu gücü 50 kVA üzerindeki bir tesis bir ayda 100.000 kWh aktif enerji tüketmiş ve 25.000 kVArh endüktif reaktif çekmiş olsun. Endüktif oran yüzde 25 çıkar. Sınır yüzde 20 olduğu için bu tesis reaktif ceza öder. Oranı yüzde 20'nin altına çekmek için tesise ilave kompanzasyon gücü tanımlanması gerekir.

Endüktif ceza ile kapasitif ceza arasındaki fark

Endüktif ceza, kompanzasyon gücünün yetersiz kalmasından doğar. Sistem yükü karşılayamaz ve tesis şebekeden fazla reaktif çeker.

Kapasitif ceza ise çoğu zaman tersi bir durumdur. Kondansatörler gereğinden fazla devrede kalır ve tesis şebekeye reaktif verir. Özellikle vardiya bitiminde makineler dururken kondansatörlerin devrede kalması, uzun kablo hatları ve LED aydınlatmaya geçiş kapasitif cezanın en sık görülen sebepleridir.

Kompanzasyon panom var, neden hâlâ ceza ödüyorum?

Bu, sahada en çok karşılaştığımız sorudur. Sebepleri genellikle şunlardır:

• Kondansatörlerin kapasitesini zamanla kaybetmesi, yani şişmiş veya kurumuş kondansatörler
• Kontaktörlerin yapışması ya da çekmemesi nedeniyle kademelerin devreye girip çıkamaması
• Reaktif güç rölesinin yanlış parametrelenmesi veya akım trafosunun yanlış yerden ölçüm alması
• Tesis yükünün zamanla değişmesi, yeni makine eklenmesi ya da üretimin azalması
• Harmonik bozulmanın kondansatörleri zorlaması ve rezonans oluşması

Bu kalemlerin hiçbiri gözle anlaşılmaz. Panonun dışından bakıldığında sistem çalışıyor görünür, fatura ise tersini söyler.

Nasıl ilerlemek gerekir?

İlk adım ölçüm değil, faturadır. Faturanızdaki aktif, endüktif ve kapasitif değerler üzerinden ilk değerlendirmeyi yapmak çoğu zaman mümkündür. Sorunun kaynağı fatura üzerinden netleşmiyorsa, enerji kalite kaydedicisiyle tesiste en az bir haftalık ölçüm alınır, yük profili çıkarılır ve gerekli kompanzasyon gücü buna göre hesaplanır.

Reaktif bedel, düzeltildikten sonra bir daha geri gelmesi gerekmeyen bir gider kalemidir. Çoğu tesiste yapılan yatırım, birkaç aylık ceza bedeliyle kendini amorti eder.